Антропоморфты садақшы пішініндегі тұмар

Антропоморфты садақшы пішініндегі тұмар

 Заттың биіктігі – 5,8 см, ең үлкен ені – 4,0 см. Садақшы бейнесі біржақты қалыпқа құйылған; артқы жағы өңделмеген, тегіс емес, металлдың шөгуінен пайда болған ұсақ қуыстар мен шұңқырлар байқалады – әсіресе садақшының аяқтары бойымен, бас киімінде және жебе ұшында көрінеді. Фигураның алдыңғы бетінде кей жерлерде күміспен қаптау (серебрение) сақталған. Сонымен қатар, құюдан кейін көлемдік кейбір бөлшектер оймыштау және шекіме техникасымен өңделген: жауынгердің сол иығында қақпақтың қайырмасын бейнелейтін ирек сызық көрінеді; қорамсақ қақпағында бірдей екі үшбұрышты таңба бар; қорамсақтың сол жақ шетінде әшекей салынғанын білдіретін жартылай доға тәрізді үш ойылған сызық берілген.

    Фигура шартты түрде садақ атуға дайындалған жауынгердің фронталды бейнесін береді: аяқтар тізеден сәл бүгіліп, тобықтар екі жаққа қараған; дене көрерменге бағытталған, бірақ бастығы үштен бір бұрышқа оңға – нысанаға қарай бұрылған. Оң қолдың саусақтары жебенің ұшын ұстап тұр, сол қол садақтың ортасын қысып тұр. Бел тұсында және сол аяқ бойымен кеңейген қабылдағышы бар қорамсақ бейнеленген; қорамсақ үстінен үш жебенің сабы шығып тұр. Садақ – күрделі құрастырылған, иілген ашалары және қайқы ұштары бар; жебе – сатылы (?) ұшпен. Бейнелеу жалпы шартты-реалистік тәсілде орындалғанымен, садақшының оң қолы табиғи емес түрде берілген – тамшы тәрізді тесігі бар ілмектей бейнеленген. Фигурадағы басқа ажурлы элементтермен бірге бұл тесіктің тұмарды матаға немесе былғарыға тігуге арналған болуы мүмкін.

 Көгалыдан табылған антропоморфты бляшка-тұмар көне түрік торевтикасы бойынша жарияланған бұйымдар ішінде нақты баламалары жоқ. Жалғыз типологиялық ұқсастық – XIX ғасырдың бірінші жартысында Алтай даласындағы Кулундинское ауылына жақын «чуд» қорымынан табылған, ауыр қаруланған жаяу садақшыны бейнелейтін, А.И. Шренктің коллекциясындағы құйма бляшка.